مشخصات پژوهش

عنوان	بازنمایی تشبیه و تنزیه در علم الاساطیر یونانی: عوامل و آثار
نوع پژوهش	مقاله چاپ شده
کلیدواژه‌ها	انسان شکل انگاری، تشبیه و تنزیه، اسطوره شناسی، یونان باستان، هنر دینی
چکیده	«تشبیه» (Anthropomorphism) و «تنزیه» (Transcendentalism) به عنوان دو اصطلاح فنّی و الهیّاتی، از کاربردهای درون دینی و دلالت های برون دینی برخوردارند و به لحاظ مفهومی، متضایف و برابرنهاد فرض می شوند. استعمال تشبیه و تنزیه در سنت های دینی، جهان روا و پُربسامد است، اما فرهنگ اساطیریِ یونان به اسلوبی ویژه مَحمِل و مَجلای کاربردهای دینیِ این دو اصطلاح تصوّر می شود؛ به طوری که ایزدان یونانی در مقام نظر فراتر از ساحت تشبیه محض فرض شده اند، حال آنکه در مقام عمل، فصل الخطاب تشبیه و تنزیه را نمی توان در وصف ایشان به سادگی بازشناخت. اهمیّت این موضوع آن گاه دوچندان می شود که بدانیم، ایزدان یونانی مطابق نوعی الگوی خطّی و تکاملی تدریجاً از شمایل های تشبیهی تر درآمده و به کسوت های تنزیهی تر گراییده اند و همین گرایش های تنزیهی، تمهیدات گذر از دورۀ ربّانی به دوران فلسفی را برای مردم یونان فراهم کرده است. از آنجاکه ظاهراً واکاوی اصل و ابعاد این مسأله به لحاظ پژوهشی تاحدّی مغفول مانده است، پژوهش فراروی بر بنیاد این مسأله شکل می گیرد که قلمرو های معنایی، نسبت ها و پیامدهای تشبیه و تنزیه براساس گزارش های اساطیر یونانی کدامند؟ یافته ها نشان می دهند، تشبیه در اساطیر یونانی معادل انسان شکل انگاری ایزدان به لحاظ شمایلی، احساسات و رفتار است؛ حال آنکه، مقصود از تنزیه، غیریّت ایزدان تنها از نظر نامیرایی و برخورداری از قوای مافوق انسانی است. تشبیه در اینجا موجد درک همدلانه تر کنش های ایزدان می شود و تنزیه موجبات طلوع ایمان به اثربخشی داداری مطلقاً توانا و ستودنی را فراهم می کند. گرچه شاید ایزدان یونانی مطلقاً تشبیهی در نظر آیند، لیکن از نظرگاهی ژرف اندیشانه ، خاصیّت های تشبیهی ایزدان یونانی پدیداری و نسبی اند و ایشان اصالتاً از مراتب تنزیهی/متعالی برخوردارند.
پژوهشگران	سجاد دهقان زاده (نفر اول)، ندا شیرمحمدپورگرجانی (نفر دوم)