مشخصات پژوهش

عنوان	نقش داوری در حل و فصل اختلافات و کاهش تورم پرونده های قضایی در نظام های قضایی ایران و عراق
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	نظام قضایی، تراکم پرونده های قضایی، داوری، حقوق تطبیقی
چکیده	در دهه های اخیر، تعاملات پیچیده اقتصادی، تجاری، و اجتماعی، به ویژه در سطح بین المللی، منجر به افزایش تنوع، حجم و پیچیدگی دعاوی حقوقی شده است. انسان به عنوان موجودی اجتماعی، همواره ناگزیر از رویارویی با تعارض منافع و حقوق بوده و در پی یافتن راهکارهایی برای حل و فصل اختلافات است؛ فرآیندی که در طول تاریخ، تکامل یافته است (سلمانیان و همکاران 1398: 2). در این میان، دستگاه قضایی رسمی به عنوان نهاد اصلی رسیدگی به اختلافات، با چالش های جدی مواجه شده است. اصلی ترین چالش، پدیده تورم پرونده های قضایی است که به دلیل افزایش حجم ورودی پرونده ها و کندی فرآیندهای دادرسی، کارایی نظام قضایی را تحت الشعاع قرار داده و عدالت را با تأخیر مواجه می سازد. این مسأله در کشورهای در حال توسعه ای چون ایران و عراق که علاوه بر مسائل عمومی، با مشکلات ساختاری و اجرایی نیز دست و پنجه نرم می کنند، ابعاد حادتری به خود گرفته است. این چالش ها سبب شده است تا توسعه قضایی به عنوان یکی از پیش شرط های اصلی دستیابی به عدالت کارآمد و پایدار مورد توجه قرار گیرد و در این راستا، استفاده از نهادهایی چون داوری به عنوان مکمل نظام قضایی و ابزاری برای کاهش حجم پرونده ها، افزایش سرعت رسیدگی و ارتقاء رضایت عمومی، ضرورتی دوچندان یابد (Shabani. Et al 2025: 2). در پاسخ به این نارسایی ها، روش های جایگزین حل و فصل اختلافات (ADR) و به ویژه نهاد داوری (تحکیم)، به عنوان یک راهکار مؤثر، مورد توجه نظام های حقوقی قرار گرفته اند. داوری به طرفین اختلاف این امکان را می دهد که با اتکا به اصل حاکمیت اراده، رسیدگی به دعوای خود را از صلاحیت عام دادگاه های دولتی خارج کرده و به اشخاص منتخب و متخصص واگذار نمایند (آرام و جعفری 1403: 290). در حوزه تجارت و سرمایه گذاری بین المللی، داوری به دلیل ماهیت تخصصی و سازوکارهای انعطاف پذیر، مورد استقبال شرکت ها و سرمایه گذاران خارجی قرار گرفته است؛ چرا که به ایشان امکان می دهد تا از ورود به دادگاه های خارجی با ارکان دادرسی نامعلوم اجتناب کنند و از طریق یک شرط داوری کارا، فرآیند حل و فصل را تسریع و تسهیل نمایند (رضایی شورکی 1400: 145). مراکز بین المللی مانند مرکز حل و فصل اختلافات ناشی از سرمایه گذاری با ارائه تضمینات همه جانبه و تسهیلاتی چون داوری و سازش، برای کاهش اختلافات سرمایه گذاری بنیاد نهاده شده
پژوهشگران	ضیاء سفیان جدیع جدیع (دانشجو)، اصغر زیرک باروقی (استاد راهنمای اول)، احمد یوسف زاده (استاد مشاور)