|
عنوان
|
مطالعه تطبیقی بهره برداری و تقسیم منابع آبی مشترک از منظر حقوق ایران و عراق
|
|
نوع پژوهش
|
پایان نامه
|
|
کلیدواژهها
|
منابع آبی مشترک، مدیریت پایدار منابع آب، حقوق تطبیقی، حق بهره برداری
|
|
چکیده
|
نیاز فزاینده به منابع آب شیرین در جهان معاصر، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک، از جمله خاورمیانه، نه تنها به یک چالش زیست محیطی و اقتصادی، بلکه به یک مسئله حیاتی در حوزه حقوق بین الملل عمومی و روابط بین الملل تبدیل شده است. رشد بی سابقه جمعیت، توسعه روزافزون صنایع و کشاورزی، و به ویژه پیامدهای ویرانگر تغییرات اقلیمی و خشکسالی های متناوب، موجب شده است تا مدیریت منابع آبی مشترک از یک دغدغه داخلی فراتر رفته و به عامل اصلی تنش و منازعه میان دولت ها تبدیل شود (میلادی و مولایی 1400: 216). این دگرگونی، آب های فرامرزی را در کانون توجه مطالعات راهبردی قرار داده، به طوری که کارشناسان، درگیری های آتی منطقه را در پیوند مستقیم با بحران آب (معروف به جنگ های آب) می دانند (جاسم 2023: 436). از این رو، دستیابی به یک راه حل حقوقی، منصفانه و پایدار در زمینه تقسیم و بهره برداری از این منابع، نه یک انتخاب، بلکه یک الزام حیاتی محسوب می شود (احسان پور 1401: 78).
از منظر نظام حقوقی بین الملل آب، رودخانه بین المللی یک واحد یکپارچه است که باید از سرچشمه تا مصب به مثابه یک کل در نظر گرفته شود. به همین دلیل، حاکمیت دولت های ساحلی بر آب در قلمرو خود، مقید به احترام به منافع و حقوق سایر دولت های شریک در حوضه آبریز است و دولت بالادست حق ندارد آب های فرامرزی را به طور یک جانبه مورد بهره برداری کامل قرار دهد (کریدی 2013: 9).
در منطقه غرب آسیا، روابط آبی میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق نمونه ای بارز از این چالش های هیدروپلیتیک است. موقعیت جغرافیایی عراق به عنوان یک کشور پایین دست در بسیاری از حوضه های آبریز مشترک، از جمله رودخانه های دجله و کرخه، این کشور را به شدت متأثر از اقدامات دولت بالادست (ایران) قرار داده است (الحجیمی، 2021: 556). منابع آبی مشترک میان دو کشور، که از تنوع جغرافیایی قابل توجهی برخوردارند، از دیرباز محل بحث و اختلاف بوده اند. سیاست های آبی اعمال شده توسط ایران، نظیر ساخت سدها، تغییر مسیر و انحراف جریان های رودخانه ها، به دلیل عدم پایبندی به حداقل مقررات بین المللی و رویه های عرفی دیرینه، تأثیرات مخربی بر بخش های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی عراق، از جمله افزایش شوری آب در شط العرب، داشته است. این اقدامات اغلب در غیاب یک چهارچوب قانونی شفاف و جامع برای تنظیم روابط آبی صورت
|
|
پژوهشگران
|
بکر ابراهیم صلاح صلاح (دانشجو)، اصغر زیرک باروقی (استاد راهنمای اول)، احمد یوسف زاده (استاد مشاور)
|