|
عنوان
|
مبانی مسئولیت مدنی ناشی از بهره برداری از هوش مصنوعی و رباتیک در مقررات اتحادیه اروپا و حقوق ایران و عراق
|
|
نوع پژوهش
|
پایان نامه
|
|
کلیدواژهها
|
مسئولیت مدنی، جبران خسارت، هوش مصنوعی، حقوق تطبیقی
|
|
چکیده
|
ظهور و گسترش فزاینده سامانه های هوش مصنوعی (AI) و فناوری های رباتیک، به عنوان یکی از مهم ترین تحولات قرن حاضر، ساختارهای سنتی حقوقی را با چالشی بنیادین مواجه ساخته است (ذاکری نیا 1402: 154). این چالش ها نه تنها ماهیت فلسفی و اخلاقی دارند، بلکه مستقیماً کارایی ابزارهای حقوقی موجود را زیر سوال می برند؛ زیرا ویژگی های فنی منحصربه فرد هوش مصنوعی، شامل ماهیت پیچیده، عدم شفافیت (Opacity) و توانایی تطابق پذیری خودکار، مانع از تطبیق آسان قواعد سنتی بر آن ها می شود و عملاً یک گپ (Gap) جبران خسارت ایجاد می کند (Whittam 2022: 250). این فناوری ها، که توانایی های شناختی و اجرایی آن ها پیش تر در انحصار انسان بود، اکنون با سرعتی شگفت آور در حال توسعه هستند؛ به گونه ای که پیش بینی ها نشان می دهد تأثیر اقتصادی هوش مصنوعی گسترش تصاعدی خواهد داشت و ضرورتی غیرقابل اجتناب برای تدوین چارچوب های حقوقی مدرن جهت مدیریت مخاطرات و خسارات ناشی از آن ایجاد کرده است (حاجی اسماعیلی 1403: 81). این تحول، به طور مستقیم، رکن اساسی حقوق خصوصی یعنی مسئولیت مدنی را هدف قرار داده است. در بسیاری از کاربردهای نوین، تصمیم گیری های مستقلی به فناوری های هوشمند واگذار می شود، به طوری که اراده انسانی دخالت مؤثری در فرآیند نهایی ندارد (مهدی زاده شخملو و خانی 1404: 1). در همین راستا، مسأله شناسایی "شخصیت حقوقی" یا "وضعیت حقوقی ویژه" برای سامانه های هوشمند، به یک دغدغه فوری در نظام های حقوقی معاصر تبدیل شده است (باقری 1404: 50). در نتیجه، انتساب فعل زیان بار به یک عامل انسانی با ابهام مواجه شده و پایه های سه گانه مسئولیت مدنی (تقصیر، ضرر و رابطه سببیت) در نظام های حقوقی مبتنی بر تقصیر، به شدت سست شده است.
در نظام حقوقی ایران، مبنای غالب مسئولیت مدنی بر نظریه تقصیر استوار است؛ لذا در صورت ورود خسارت ناشی از عملکرد مستقل هوش مصنوعی، تکیه بر این مبنا به دلیل عدم امکان انتساب عنصر خطا یا اراده به عامل انسانی، با مانع جدی روبرو می شود (ولی پور و اسماعیلی 1400: 1). در واقع، در حالی که اثبات خطا در جوامع سنتی به سادگی ممکن بود، پیچیدگی های عملکرد هوش مصنوعی، کارایی نظام مبتنی بر تقصیر را از بین برده و بار سنگینی را بر دوش زیان دیده می گذارد (حنون 2025: 2). این مشکل در خصوص هوش مصنوعی عمومی (AGI) که می تواند افعال مختلف ر
|
|
پژوهشگران
|
علی حمادی ثامر ثامر (دانشجو)، روشنک صابری باروق (استاد راهنمای اول)، رضا فانی (استاد مشاور)
|