|
عنوان
|
بررسی حقوق احوال شخصیه در نظام حقوقی ایران و عراق
|
|
نوع پژوهش
|
پایان نامه
|
|
کلیدواژهها
|
حقوق، احوال شخصیه ، ایران و عراق
|
|
چکیده
|
حقوق احوال شخصیه یکی از بنیادی ترین شاخه های حقوق خصوصی به شمار می آید که به طور مستقیم بر زندگی فردی و خانوادگی انسان ها اثرگذار است. این شاخه از حقوق، به مسائلی همچون اهلیت، نسب، نکاح، طلاق، ولایت، قیمومت و ارث می پردازد و از این جهت جایگاه ویژه ای در حیات حقوقی اشخاص دارد. اهمیت این حوزه در آن است که نه تنها هویت حقوقی و مدنی افراد را تعریف می کند، بلکه مبنای بسیاری از روابط اجتماعی و اقتصادی را نیز فراهم می آورد (جعفری لنگرودی، 1390: 123).
در ایران و عراق، احوال شخصیه مستقیماً از شریعت اسلامی سرچشمه گرفته است. با این حال، تفاوت های مذهبی، تاریخی و اجتماعی این دو کشور سبب شده است تا ساختار و محتوای قواعد احوال شخصیه در هر یک از این دو نظام حقوقی، شباهت ها و افتراقات چشمگیری داشته باشد. ایران با غالبیت فقه امامیه (شیعه جعفری) و عراق با محوریت فقه حنفی، هر یک با سنت های حقوقی خاص خود، چارچوب های متفاوتی برای تنظیم روابط شخصی و خانوادگی ارائه داده اند (خزاعی، 1398: 75).
در ایران، قانون مدنی (مصوب 1307) و اصلاحات بعدی آن، به همراه قوانین خاصی مانند قانون حمایت خانواده، بنیان اصلی مقررات احوال شخصیه را تشکیل می دهند. این قوانین ضمن اقتباس از مبانی فقه امامیه، در مواجهه با تحولات اجتماعی و الزامات بین المللی نیز دچار تغییراتی شده اند. از سوی دیگر، در عراق، قانون احوال شخصیه مصوب 1959 میلادی – که در نوع خود یکی از نخستین تلاش ها برای قانون گذاری واحد در کشورهای عربی به شمار می آید – با وجود تغییرات و اصلاحات متعدد، همچنان به عنوان متن مرکزی در تنظیم این حوزه عمل می کند (العبیدی، 2016: 42).
با وجود این تلاش ها، همچنان مسائل متعددی در هر دو نظام حقوقی مطرح است. از جمله، چگونگی انطباق مقررات با نیازهای اجتماعی جدید، تعارض میان قوانین ملی و قواعد عرفی یا مذهبی، و چالش های مرتبط با رعایت حقوق اقلیت های مذهبی. در ایران، به دلیل یکپارچگی مذهبی اکثریت جمعیت، احکام فقه امامیه غالباً بدون چالش جدی به اجرا درمی آید، هرچند که اقلیت های دینی طبق اصول قانون اساسی از مقررات خاص خود پیروی می کنند. در عراق، تنوع مذهبی و قومی سبب شده است که برخی مسائل احوال شخصیه واجد رویکردی چندلایه و پیچیده باشند (حسینی، 1400: 198).
ضرورت انجام پژوهشی تطبیقی میان ایران و عراق در این زمینه، نه تنها به ش
|
|
پژوهشگران
|
محمد عبدالسلام احمد الغزال (دانشجو)، احمد یوسف زاده (استاد راهنمای اول)، اصغر زیرک باروقی (استاد مشاور)
|