|
عنوان
|
نقش مؤلفه های ناامنی در افول بخارای دوره سامانیان
|
|
نوع پژوهش
|
پایان نامه
|
|
کلیدواژهها
|
بخارا، سامانیان، ناامنی، تأثیرات فرهنگی، تأثیرات اجتماعی
|
|
چکیده
|
بخارا در دوره سامانیان نه تنها یکی از مهم ترین شهرهای ماوراءالنهر، بلکه از کانون های اصلی تمدن اسلامی بعد از فتوح در شرق به شمار می رفت (یعقوبی، 2002؛ ابن قزوینی، 1998)؛ شهری که در منابع جغرافیایی و تاریخی به عظمت، آبادانی و شکوفایی علمی و اقتصادی آن تصریح شده است. این شهر از نظر موقعیت جغرافیایی در مرکز تلاقی راه های تجاری خراسان، ماوراءالنهر و سرزمین های ترک قرار داشت و همین موقعیت، آن را به یکی از مراکز مهم تبادل کالا، نیروی انسانی و اندیشه تبدیل کرد ( اصطخری، 1947).
مطالعه روند افول چنین شهری از منظر تاریخ و تمدن ملل اسلامی، اهمیت دوچندان می یابد؛ زیرا از یک سو امکان فهم بهتر چرخه ظهور، تثبیت، شکوفایی، تجمل و افول تمدن ها را در چهارچوب نظریه هایی چون نظریه ابن خلدون فراهم می کند و از سوی دیگر می تواند به شناخت الگوهای افول شهرهای اسلامی به ویژه در قلمرو شرقی خلافت کمک نماید (اشپولر، 1377). در این میان، تمرکز بر مؤلفه های ناامنی، مسئله ای است که تاکنون در مورد بخارا کمتر مورد توجه قرار گرفته و معمولاً در خلال بحث های سیاسی یا نظامی به صورت پراکنده طرح شده است. ضرورت دیگر این پژوهش، توجه به این نکته است که بخارا، علی رغم جایگاه برجسته اش در منابع کلاسیک، در بسیاری از بررسی های جدید بیشتر به عنوان نمونه ای از شکوفایی تمدنی معرفی شده و وجه «افول تدریجی» آن به ویژه در پیوند با ناامنی های سیاسی، نظامی، اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی، کمتر به صورت مستقلی واکاوی شده است. بسیاری از منابع، به طور گذرا از حملات ترکان، رقابت های غزنویان و قراخانیان، و نابسامانی های داخلی یاد می کنند، بدون آن که تأثیر این عوامل بر بافت کالبدی شهر، ساختار اجتماعی و بنیه اقتصادی آن به طور نظام مند تحلیل شود.
افزون بر این، بخارا یکی از شهرهایی است که در سیر تاریخ بعد از سامانیان نیز، اگرچه هم چنان اهمیت منطقه ای خود را حفظ کرده، اما شکوه و جایگاه تمدنی دوره سامانی را به طور کامل بازنیافته است. این افول تدریجی که از اواخر دوره سامانی آغاز و در دوره های بعدی نیز تداوم یافته در بسیاری از پژوهش ها به صورت حاشیه ای بدان پرداخته شده و به نوعی مورد کم توجهی واقع شده است. در حالی که بررسی این روند، می تواند تصویر روشن تری از فرایندهای افول شهری در جهان اسلام ارائه دهد و نشان دهد که چگونه ترکیب ناامنی در ابع
|
|
پژوهشگران
|
امیر وحدت (دانشجو)، محمد رضائی (استاد راهنمای اول)، سید محسن سیدی (استاد مشاور)
|