|
عنوان
|
بسیج و اعزام نیرو در دوران امویان تا سال 132 هجری قمری
|
|
نوع پژوهش
|
پایان نامه
|
|
کلیدواژهها
|
بسیج، اعزام نیرو، سازمان نظامی امویان، دوران امویان
|
|
چکیده
|
بررسی ساختارهای نظامی در تاریخ اسلام از جمله حوزه هایی است که نقش تعیین کننده ای در فهم تحولات سیاسی، اجتماعی و جغرافیایی جهان اسلام دارد. در این میان، دوره خلافت امویان (41–132ق) به دلیل گستردگی قلمرو، استمرار فتوحات و شکل گیری نخستین تجربه حکومت متمرکز در جهان اسلام، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. گسترش قلمرو اسلامی از مرزهای ماوراءالنهر و سند در شرق تا شمال آفریقا و اندلس در غرب، بدون وجود سازوکارهای مؤثر برای بسیج و اعزام نیروهای نظامی امکان پذیر نبود. از این رو، مطالعه نظام بسیج و اعزام نیرو در این دوره می تواند به فهم بهتر چگونگی اداره سرزمین های وسیع اسلامی و شیوه های سازمان دهی قدرت نظامی در نخستین دولت های اسلامی کمک کند.
یکی از دلایل اهمیت این پژوهش آن است که قدرت و ثبات سیاسی دولت اموی تا حد زیادی به توانایی آن در سازمان دهی نیروهای نظامی وابسته بود. امویان برای حفظ اقتدار خود ناگزیر بودند از یک سو نیروهای لازم برای ادامه فتوحات را فراهم کنند و از سوی دیگر با شورش ها و بحران های داخلی مقابله نمایند. قیام هایی مانند شورش های خوارج، قیام عبدالله بن زبیر، شورش ابن الاشعث و در نهایت حرکت عباسیان، نشان می دهد که بسیج و اعزام نیرو تنها برای گسترش قلمرو نبود، بلکه برای حفظ انسجام سیاسی خلافت نیز اهمیتی اساسی داشت (طبری، 1387؛ ابن اثیر، 1385). بنابراین مطالعه این موضوع می تواند روشن سازد که حکومت اموی چگونه از سازوکارهای نظامی برای تثبیت اقتدار سیاسی خود بهره می گرفت.
از سوی دیگر، ساختار نظامی امویان ارتباط تنگاتنگی با ساختار اجتماعی جامعه اسلامی در قرون نخستین داشت. در این دوره، بخش مهمی از سپاه بر پایه پیوندهای قبیله ای سازمان دهی می شد و قبایل عرب نقش مهمی در تأمین نیروهای نظامی ایفا می کردند. این امر موجب می شد که رقابت ها و تعارض های قبیله ای گاه بر سازمان سپاه و روند بسیج نیروها تأثیر بگذارد. برای نمونه، رقابت میان قبایل قیس و یمن در برخی دوره ها به تنش های جدی در درون سپاه انجامید و حتی بر سیاست های نظامی حکومت اثر گذاشت (بلاذری، 1988؛ مسعودی، 1409ق). بررسی این مسئله می تواند نشان دهد که چگونه ساختار اجتماعی جامعه عربی در شکل گیری و عملکرد نظام نظامی خلافت اموی نقش داشته است.
اهمیت دیگر این پژوهش در روشن ساختن نقش نهادهای اداری در سازمان دهی نیروهای نظامی
|
|
پژوهشگران
|
محمد اسماعیل جاسم جاسم (دانشجو)، جواد قاضی شعرباف (استاد راهنمای اول)، محمد رضائی (استاد مشاور)
|