مشخصات پژوهش

عنوان	شاخص سازی مرتبه های چندمرکز از نمایۀ قدرت در رمان شرق الدّائری اثر خالد أحمد بر مبنای الگوواره ی جامعه شناسی زبان ژان بلومارت
نوع پژوهش	مقاله چاپ شده
کلیدواژه‌ها	جامعه­ شناسی زبان، مرتبه­ های چند مرکز، حوزۀ قدرت، ژان بلومارت، روایت­ شناسی عربی، رمان شرق الدّائری، خالد أحمد.
چکیده	جامعه شناسی زبان در هم­سویی با تحلیل گفتمان انتقادی، جامعۀ زبانی را محصول عوامل اجتماعی ازجمله مسأله قدرت می داند. ژان بلومارت در بحث از جامعه­شناسی زبان به حوزۀ قدرت و شاخص­سازی واحدهای چندمرکز از مفهوم حاضر از نابرابری اجتماعی، ایدئولوژی نمادین و اصل هویت توجه دارد. منظور وی مشخصاً این است که نقشۀ توزیع قدرت در جامعه، تعیین کنندۀ میزان سطحی از پدیدۀ نابرابری است. از این نظر بلومارت پیشنهاد می کند که مقولۀ نابرابری را نه به عنوان یک ویژگی یا مقوله ای پایدار از افراد یا گروه ها، بلکه به عنوان شکل خاصی از ظرفیت ارزش های شناختی که در یک مجموعه سازمان یافته است، درنظر بگیریم. بر این اساس شناخت استعدادهای هویتی و پیوندهای رفتاری به صورت­ نمادین، بحث دوسویۀ قدرت و نابرابری را در درجات مختلفی تقویت می کند. بلومارت در شاخص­سازی هر یک از این مرتبه ها از اسلوب های خاصی همچون ریشه یابی استعاره ها و اصطلاحات خاص زبانی و وصفی­سازی ویژگی های ظاهری در چارچوب تعاملات ارتباطی بهره می گیرد. رمان شرق الدائری به قلم خالد أحمد به نوعی سند جامعه زبان شناختی مصر معاصر عمل می کند. ازآنجایی که صداهای درون رمان ابزار بازتولید سلطه و قدرت هستند، هر گروه از شخصیت­ها از گفتمان خاصی استفاده می کند تا قدرت خود را توجیه نماید. از این نظر گفتمان های محلی در ارتباط با سطوح کلان تر اجتماعی و سیاسی (تغییرات اجتماعی) فهمیده می شود. بلومارت با مفهوم شاخص­مندی مرتبه های چندمرکز از پندارۀ قدرت دقیقاً چنین پیوندی را بازتاب می دهد. در جستار حاضر کوشیده­ شده است تا به واقعیت چندبعدی روال گفتمانی شخصیت های رمان از دریچۀ قدرت و واحدهای چندمرکز آن تمرکز شود. نتایج بحث دال بر آن است که هر گروه با گفتمان خاص خود مشروعیت پیدا می کند. زبان در گفتمان حاضر ابزار بازتولید نابرابری است. تکثر صداها همواره در رقابت و تضاد بوده و این تکثر هرکدام حامل ایدئولوژی و هویت متفاوتی است.
پژوهشگران	علی صیادانی (نفر اول)، یزدان حیدرپورمرند (نفر دوم)