|
عنوان
|
بررسی تاریخی مقایسه ای نظرات مفسران از متقدمان تا معاصران درباره آیه جزیه(توبه: 29)
|
|
نوع پژوهش
|
پایان نامه
|
|
کلیدواژهها
|
تفسیر تطبیقی، تفسیر قرآن، جزیه، سوره توبه، اهل کتاب.
|
|
چکیده
|
قرآن کریم به عنوان متن بنیادین دین اسلام، همواره کانون تفاسیر و تأویلات گوناگون قرار گرفته است. در میان آیات قرآن، برخی به دلیل پیوند با مسائل اجتماعی، سیاسی و فقهی، زمینه ی بروز اختلاف نظرهای بیشتری در میان مفسران شده اند. یکی از این آیات مهم و بحث برانگیز، آیه ی 29 سوره ی توبه، معروف به «آیه ی جزیة» است که خطاب به مؤمنان می فرماید: «قَاتِلُوا الَّذِینَ لَا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْیَوْمِ الْآخِرِ وَلَا یُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا یَدِینُونَ دِینَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ حَتَّى یُعْطُوا الْجِزْیَةَ عَنْ یَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ ؛ با کسانى از اهل کتاب که به خدا و روز بازپسین ایمان نمىآورند، و آنچه را خدا و فرستادهاش حرام گردانیدهاند حرام نمىدارند و متدیّن به دین حق نمىگردند، کارزار کنید، تا با [کمالِ] خوارى به دست خود جزیه دهند.»(توبه: 29)
این آیه در ظاهر به موضوع جنگ با اهل کتاب تا هنگام پرداخت جزیه اشاره دارد، اما مفاهیم کلیدی آن مانند «جزیه»، «صغار» و دایره ی شمول «الذین أوتوا الکتاب»، از دیرباز تاکنون، محل تأمل و اختلاف نظر عمیق میان مفسران، متکلمان و فقها بوده است. عموم مفسران متقدم عمدتاً تحت تأشرایط تاریخی-اجتماعی عصر خود و با نگاهی فقه محور، به تبیین این آیه پرداخته و بر وجوب گرفتن جزیه از اهل کتاب به عنوان نمادی از پیروزی اسلام تأکید کرده اند(برای نمونه ر.ک: طبری، 1412ق، ج10: 77؛ طوسی، 1412ق، ج5: 202؛ فخر رازی، 1420ق، ج16، 23)
با گذر از دوران متقدم به سوی دوره ی متأخران و به ویژه در عصر حاضر، شاهد ظهور خوانش های جدیدی از این آیه هستیم. مفسران معاصر، با توجه به تحولات عمیق جهانی، مفاهیم حقوق بشر، روابط بین الملل و ضرورت تعامل مسالمت آمیز با پیروان دیگر ادیان، کوشیده اند تفسیری متناسب با شرایط کنونی ارائه دهند. برخی با بازنگری در مفهوم «صغار» به معنای «حکومت و اقتدار سیاسی» و نه خواری و ذلت شخصی، و برخی با توجه به شأن نزول تاریخی آیه، دایره ی شمول آن را محدود به شرایط خاص عصر نزول دانسته اند(ر.ک: ابن عاشور، 1420ق، ج10، 64 ؛ طباطبائی، 1390ق، ج9، 237 ؛ رضا، 1414ق، ج10، 280؛ قطب، 1425ق، ج3، 1632)
مسئله اصلی این پژوهش شکاف و اختلاف تفسیری آشکاری است که میان این دو دوره (متقدم و معاصر) وجود دارد. این پژوهش در پ
|
|
پژوهشگران
|
عبدالستار جاسم ابراهیم الفنش (دانشجو)، سجاد محمدفام (استاد راهنمای اول)، اکرم صالحی (استاد مشاور)
|