مشخصات پژوهش

عنوان	واکاوی الگوی اخلاق اطلاعاتی کاربرمحور در تفاسیر روایی امامیه: مطالعۀ موردی آیۀ 36 سورۀ اسراء
نوع پژوهش	مقاله چاپ شده
کلیدواژه‌ها	اخلاق اطلاعاتی، آیۀ 36 سورۀ اسراء، تفسیر روایی امامیه، دروازه بانی شخصی، سواد رسانه ای، مسؤولیت معرفتی
چکیده	در عصر غلبۀ «اختلالات اطلاعاتی» و دشواری تمییز حقیقت در زیست بوم دیجیتال، بازخوانی متون دینی با رویکردی کاربردی برای استخراج مدل های هنجاری ضرورت یافته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین دلالت های معنایی آیۀ 36 سورۀ اسراء در تفاسیر روایی امامیه و استخراج الگوی راهبردی «اخلاق اطلاعاتی کاربرمحور» انجام شده است. این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی است و با روش «تحلیل محتوای استقرایی» انجام شده است. پیکرۀ متنی پژوهش شامل کلیۀ روایات تفسیری ذیل آیۀ مذکور در چهار منبع شاخص (قمی، عیاشی، نورالثقلین و البرهان) است که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها پس از استخراج، طی فرایند «کدگذاری سه مرحله ای» (باز، محوری و انتخابی) تجزیه وتحلیل شدند تا شبکۀ معنایی و مضامین اصلی شناسایی شوند. تحلیل روایات نشان می دهد که در چهارچوب تفسیری اهل بیت (ع)، دالّ مرکزی «قَفْو» دارای توسعۀ معنایی است و از «مسؤولیت گفتاری» (مانند بهتان) به «مسؤولیت مصرف رسانه ای» بسط یافته است. یافته ها حاکی از آن است که مسؤولیت قوای ادراکی (سمع و بصر) در این روایات، به مثابۀ سازوکار های «دروازه بانی شخصی» عمل می کنند که کاربر را ملزم به «پالایش پیش دستانۀ» ورودی های اطلاعاتی می کند. هم چنین، مسؤولیت «فؤاد» با مفهوم «ولایت» گره خورده است که به عنوان «لنگرگاه معرفتی» و شاخص اعتبارسنجی برای تشخیص حق از باطل در شرایط فتنۀ اطلاعاتی عمل می کند. بر اساس یافته های پژوهش، الگوی اخلاق اطلاعاتی مستخرج از روایات بر سه اصل راهبردی استوار است: 1. «بهداشت اطلاعات» (پرهیز از محیط های آلوده)، 2. «اعتبارسنجی» (توقف در برابر محتوای فاقد حجت)، و 3. «مرجعیت سنجی ولایی». این مدل نشان می دهد که سواد رسانه ای در آموزه های شیعی، فراتر از مهارت های فنی، بر پایه های معرفتی و «عاملیت اخلاقی» در مدیریت ورودی های شناختی بنا شده است.
پژوهشگران	سجاد محمدفام (نفر اول)، طاهر کریم زاده (نفر دوم)، سید هادی میر محمودی (نفر سوم)