|
Title
|
مطالعه تطبیقی عدم امکان اجرای تعهدات در حقوق ایران و عراق
|
|
Type of Research
|
Thesis
|
|
Keywords
|
تعهدات قراردادی، مسئولیت قراردادی، قوه قاهره، حقوق تطبیقی
|
|
Abstract
|
اصل لزوم قراردادها و قاعدۀ «العقود تابعه للقصود» یکی از بنیادی ترین و دیرپاترین اصول حاکم بر نظام حقوق خصوصی جهان است که بنیان ثبات اقتصادی و حقوقی جوامع را تشکیل می دهد (ترکمان، بی تا: 1). بر اساس این اصل، متعهد مکلف است عین تعهدی که بر عهدۀ گرفته است را به اجرا درآورد. با این حال، در طول حیات یک قرارداد و پس از انعقاد صحیح آن، ممکن است رخدادهایی غیرقابل پیش بینی و غیرقابل دفع حادث شوند که اجرای تعهدات متعهد را با موانع جدی روبرو سازند. در چنین وضعیتی، چالش حقوقی مهمی مطرح می شود مبنی بر اینکه مرز میان پایبندی مطلق به قرارداد و انحلال یا تعدیل آن در پرتو تحقق "عدم امکان اجرای تعهد" کجاست؟ (شریف و همکاران، 2019: 1). اینجاست که مفاهیم و نظریاتی چون قوۀ قاهره (Force Majeure) و استحاله (Impossibility of Performance) به عنوان استثنائات بنیادین بر اصل لزوم، وارد حوزۀ مطالعات حقوقی می شوند (الطائی، 2002: 5).
این مفاهیم که برآمده از حوادث «غیرقابل پیش بینی» و «غیرقابل دفع» هستند. در حقوق عراق به عنوان «مهم ترین و وسیع ترین مصداق سبب اجنبی» شناخته شده اند، در صورت تحقق، متعهد را از مسئولیت قراردادی معاف می سازند و این امر خود استثنایی بر قاعدۀ کلی الزام به اجرای تعهد است (جیاد و دیلمی، 2024: 4؛ نیکبخت، 1377: 98).
در این بستر حقوقی، تمایز میان استحاله و ارهاق در اجرا (Hardship) از ظرافت های تخصصی برخوردار است. استحاله (عدم امکان اجرا) به حالتی اطلاق می شود که اجرای تعهد، به شکل مطلق و دائمی، منتفی شده و هدف قرارداد را به کلی از بین می برد. این مفهوم، بر اساس تحلیل های حقوقی، از طرق انقضای التزام محسوب می شود (الرومی، 1998: 330). در حالی که ارهاق در اجرا، ناشی از حوادثی است که اجرای تعهد را صرفاً بسیار دشوار یا زیان بار می سازند، بدون اینکه اجرای آن به طور کامل محال شده باشد.
اما نکته دقیق تخصصی اینجاست که تفاوت کلیدی میان «قوه قاهره» و «نظریه عدم پیش بینی» (Hardship) در ماهیت اثر حادثه است: قوه قاهره اجرای تعهد را به طور کامل «غیرممکن» (Impossibility) می سازد، حال آنکه عدم پیش بینی صرفاً اجرای تعهد را سنگین یا دشوار (Hardship) کرده و توازن اقتصادی قرارداد را برهم می زند. به بیان دیگر، در قوه قاهره متعهد توان اجرای قرارداد را از دست می دهد، در حالی که در عدم پیش بینی، تنها با
|
|
Researchers
|
(Student)، reza faani (Primary Advisor)، Roshanak Saberi Baroogh (Advisor)
|