|
Title
|
آثار حقوقی قراردادهای نفتی: مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و عراق
|
|
Type of Research
|
Thesis
|
|
Keywords
|
قراردادهای نفتی، حقوق انرژی، داوری بین المللی، حقوق تطبیقی
|
|
Abstract
|
صنعت نفت و گاز به عنوان شریان حیاتی اقتصاد جهانی و رکن اصلی توسعه در کشورهای صادرکننده، همواره با چالش های حقوقی پیچیده ای در حوزه قراردادهای استخراج و تولید روبه رو بوده است. نفت نه تنها یک کالا، بلکه ابزاری سیاسی و حاکمیتی است که به دلیل نیاز به سرمایه گذاری های کلان، تکنولوژی پیشرفته و مدیریت ریسک های تسهیم ناپذیر، انعقاد قراردادهای بین المللی در این حوزه را ناگزیر می سازد (Mohamed & Mutalib 2019: 687). این قراردادها به دلیل ماهیت فرامرزی و پیوند با منابع ثروت ملی، عرصه تجلی تعارض میان قواعد حقوق داخلی و ضرورت های تجارت بین الملل هستند؛ جایی که اصل حاکمیت اراده در مقابل قواعد آمره و نظم عمومی اقتصادی دولت میزبان قرار می گیرد (براتی و فیجان 1404: 2). در این میان، کشورهای ایران و عراق به عنوان دارندگان ذخایر عظیم هیدروکربوری، تجارب تاریخی پرفراز و نشیبی را از دوران امتیازات سنتی تا مدل های مدرن قراردادی پشت سر گذاشته اند. این سیر تحول نشان دهنده تلاشی مستمر برای توازن میان «جذب سرمایه گذار خارجی» و «حفظ حاکمیت ملی بر منابع طبیعی» است (پورسیدی و آقاجانی 1403: 9). در حقوق ایران، تبیین ماهیت این قراردادها همواره تحت تأثیر این چالش بوده است که آیا می توان آن ها را در قالب عقود معین قانون مدنی گنجاند یا باید به عنوان قراردادهایی مستقل و تابع ماده 10 قانون مدنی تحلیل کرد .(Haddadi 2015: 46)
بررسی آمارهای رسمی نشان می دهد که عراق پس از سال 2003 با هدف افزایش تولید به سطح 7 میلیون بشکه در روز، وارد فاز جدیدی از قراردادهای خدمت در قالب «جولات التراخیص» (دوره های مناقصه) شد که تحولی ساختاری در نظام مالی این کشور ایجاد کرد (الحاتمی 2024م: 484). در واقع، بیش از 95 درصد درآمد بودجه ای عراق وابسته به همین قراردادهاست که عمدتاً بر پایه مدل قرارداد خدمت فنی بنا شده اند. در مقابل، ایران نیز با درک محدودیت های مدل بیع متقابل که در دهه های 70 و 80 شمسی مسلط بود، به سمت طراحی مدل جدید قراردادی تحت عنوان IPC حرکت کرد تا بتواند جذابیت های مالی و انتقال فناوری را تقویت نماید (Tavakoli Mohammadi et al. 2024: 75). الگوی IPC اگرچه برای رفع نواقص بیع متقابل طراحی شده، اما همچنان در خانواده قراردادهای خدمت توأم با ریسک طبقه بندی می شود و صنعت نفت ایران کماکان بر حفظ این چارچوب برای صیانت از ح
|
|
Researchers
|
(Student)، Ahmad Usefzadeh (Primary Advisor)، Asghar Zirak barougi (Advisor)
|