|
Title
|
حقوق خوانده در جلسه اول دادرسی در نظام حقوقی ایران و عراق
|
|
Type of Research
|
Thesis
|
|
Keywords
|
آیین دادرسی، حق دفاع، حقوق خوانده، حقوق تطبیقی
|
|
Abstract
|
عدالت، آرمان اصلی هر نظام حقوقی است و تحقق آن در فرآیند دادرسی مدنی، منوط به رعایت دقیق اصول بنیادین، به ویژه اصل برابری اصحاب دعوا (اصل سلاح های برابر) است(محمودی، 1364: 2). این اصل که ریشه در آموزه های عمیق فقه اسلامی مبنی بر لزوم شنیدن سخن مدعی و منکر و احترام به حقوق انسانی دارد، ایجاب می کند که نه تنها خواهان، بلکه خوانده دعوا نیز از فرصت ها و امکانات دفاعی برابر در برابر ادعای مطروحه برخوردار باشد(پور رحیم قورقچی و همکاران، 1403: 354). دادرسی مدنی، برخلاف دادرسی کیفری که در آن حقوق متهم به دلیل مواجهه با حاکمیت از جایگاه حساس تری برخوردار است، فضایی برای تحقق حقوق متقابل است که در آن، حقوق خوانده به مثابه سد دفاعی در برابر دعوای خواهان، ضامن پویایی و صحت فرآیند رسیدگی قلمداد می شود (تصوری و همکاران، 1430: 9).
تحقق دادرسی عادلانه، علاوه بر برابری، مستلزم وجود دو رکن اساسی دیگر نیز هست که یکی اصل بی طرفی و دیگری استقلال قاضی است. این اصول به منظور تضمین بی طرفی دادگاه و قاضی در رسیدگی ها و دور نگه داشتن آن ها از نفوذ قوای دیگر و مصالح جناحی، در زمرة مرتکزات اساسی قضاء در نظام های حقوقی معتبر (مانند ایران و ایالات متحده) محسوب می شوند (فاندر و همکاران، 1398: 253). در این بستر، قانون آیین دادرسی مدنی، که برخی فقهای اصول قانون، آن را اصل و مرجع سایر قواعد اجرایی و شکلی می دانند، نقش محوری در ترسیم حدود و ثغور این حقوق ایفا می کند (العزاوی، 2022: 349). این قانون، در سیستم حقوقی عراق (قانون المرافعات المدنیة) یکی از ارکان سه گانه سیستم قضایی، یعنی تعریف ماهیت قانون، بیان مرتکزات اساسی قضاء و تعیین تدرج محاکم را در بر می گیرد (محمد، 2019: 18). همچنین، با وجود ریشه های مشترک با حقوق اسلامی، نظام حقوقی عراق از سیستم حقوق مدنی متأثر از فرانسه و مصر پیروی می کند و همین امر موجب می شود در عین اشتراک در مبانی کلی، شاهد تفاوت هایی در احکام شکلی با حقوق ایران باشیم (Muayad & Associates, 2023: 3).
در نظام های حقوقی معاصر، جلسه اول دادرسی یا جلسة المرافعة، نقشی محوری و تعیین کننده در سرنوشت دعوا ایفا می کند. این جلسه نه تنها نخستین فرصت، بلکه یک معیار زمانی کلیدی برای دادگاه است تا با استماع اظهارات طرفین و بررسی دلایل ابرازی، خود را برای ورود به ماهیت دعوا و صدور رأی آماده ساز
|
|
Researchers
|
(Student)، Ahmad Usefzadeh (Primary Advisor)، Asghar Zirak barougi (Advisor)
|