|
Title
|
کارکرد رای اصراری در حقوق ایران و عراق
|
|
Type of Research
|
Thesis
|
|
Keywords
|
آیین دادرسی، دیوان عالی کشور، رویه قضایی، رای اصراری
|
|
Abstract
|
نظام های حقوقی دادرسی مدنی مدرن، هدف غایی خود را در احقاق حقوق افراد و تضمین اجرای عدالت از طریق یک دادرسی منصفانه جستجو می کنند. لازم به ذکر است که تحقق دادرسی عادلانه و حاکمیت قانون، در گرو اصل بنیادین «استقلال قوه قضاییه» است؛ اصلی که نه تنها استقلال ساختاری قوه، بلکه استقلال فردی قاضی را از عوامل غیرحقوقی و نفوذ صاحبان قدرت و ثروت در فرآیند رسیدگی تضمین می نماید (محمد 1401: 9). با این حال، تضمین وحدت رویه قضایی و نظارت بر صحت اجرای قوانین در مراجع تالی، یکی از چالش های بنیادین در هر ساختار قضایی محسوب می شود. هدف از دادرسی، اساساً از میان برداشتن نزاع میان متداعیین و فصل خصومت است که با رأی قطعی مرجع قضایی صلاحیت دار خاتمه می یابد (حیاتی 1400: 97). از این منظر، دیوان عالی کشور در جمهوری اسلامی ایران به عنوان عالی ترین مرجع قضایی، مسئولیت نظارت بر اجرای صحیح قوانین در دادگاه ها را بر عهده دارد و این نظارت عمدتاً از طریق رسیدگی فرجامی محقق می شود (نیک نژاد 1400: 180).
این مرجع، با بررسی انطباق یا عدم انطباق آرای صادره با موازین شرعی و مقررات قانونی، در صورت وجود نقص، رأی دادگاه تالی را نقض و جهت رسیدگی مجدد، به دادگاه هم عرض ارجاع می دهد (حیدری 1401: 225؛ ملحم 2019). در واقع، فرجام خواهی در حقوق ایران، ماهیتی نظارتی دارد و هدف از آن، بازبینی ماهیت دعوی نیست، بلکه تشخیص انطباق رأی دادگاه تالی با موازین شرعی و مقررات قانونی است (غفاری و دیانت 1396: 78). در این فرایند، ممکن است دادگاه مرجوع الیه در رسیدگی مجدد، برخلاف نظر شعبه دیوان، مجدداً رأیی مبتنی بر همان استدلال های سابق و مشابه با رأی منقوض صادر نماید؛ در این حالت است که مفهوم حقوقی «رأی اصراری» در نظام دادرسی ایران محقق می شود (حیدری 1401: 227). این مکانیسم در نظامی اهمیت مضاعف می یابد که به موجب آن، قاضی در مقام تفسیر و اعمال قانون، ناگزیر از تصمیم گیری است، تصمیمی که متأثر از واقعیت های انسانی و محیطی اوست؛ چنان که بنجامین کاردوزو معتقد است جریانات و سیلاب های عظیمی که سایر مردم را در خود غرق می کنند، در مسیر خود از کنار قضات نمی گذرند (Capurso 1998: 2) . بر اساس قسمت اخیر ماده 408 قانون آیین دادرسی مدنی ایران، هنگامی که شعبه دیوان عالی کشور برای مرتبه دوم رأی دادگاه تالی را مغایر با قانون تشخیص دهد، پرونده
|
|
Researchers
|
(Student)، Asghar Zirak barougi (Primary Advisor)، Ahmad Usefzadeh (Advisor)
|