|
Title
|
مدیریت منابع آبی در دولت های اسلامی تا قرن پنج، مطالعه ای تطبیقی میان حجاز و عراق
|
|
Type of Research
|
Thesis
|
|
Keywords
|
مدیریت، منابع آبی، دولت های اسلامی، قرن 5، حجاز، عراق
|
|
Abstract
|
آب در جوامع خاورمیانه پیشامدرن نه تنها یک منبع طبیعی بلکه یکی از مهم ترین بنیان های سازمان اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به شمار می آمد. در سرزمین های اسلامی نیز از آغاز شکل گیری دولت اسلامی در قرن نخست هجری، مدیریت منابع آبی نقشی تعیین کننده در توسعه کشاورزی، شکل گیری شهرها و تثبیت اقتدار سیاسی ایفا می کرد. این اهمیت به ویژه در مناطقی با شرایط طبیعی متفاوت، مانند حجاز و عراق، بیشتر آشکار می شود؛ زیرا این دو منطقه از نظر اقلیم، منابع آب و شیوه های بهره برداری از آن تفاوت های بنیادین داشتند. حجاز منطقه ای عمدتاً خشک و متکی بر چاه ها، سیلاب ها و آبراهه های محدود بود، در حالی که عراق با وجود دو رود بزرگ دجله و فرات و شبکه های گسترده آبیاری، یکی از حاصلخیزترین مناطق جهان اسلام محسوب می شد. این تفاوت های محیطی، الگوهای متفاوتی از مدیریت آب، سازمان های اجرایی و مداخلات حکومتی را پدید آورد که مطالعه تطبیقی آنها می تواند ابعاد مهمی از سیاست های اقتصادی و اداری دولت های اسلامی را روشن سازد.
در منابع تاریخی صدر اسلام، شواهد فراوانی درباره اهمیت آب و سازوکارهای تنظیم و توزیع آن وجود دارد. برای نمونه، گزارش های مربوط به حفر چاه ها و تقسیم آب در مدینه و مکه در منابعی مانند تاریخ الرسل والملوک اثر محمد بن جریر طبری و فتوح البلدان اثر احمد بن یحیی بلاذری نشان می دهد که از همان قرون نخستین، حکومت اسلامی در مواردی در سامان دهی منابع آب و تعیین حقوق بهره برداری از آنها نقش داشته است
|
|
Researchers
|
(Student)، javad ghazi sha'rbaf (Primary Advisor)، seyed mohsen seyedi (Advisor)
|