|
Abstract
|
پژوهش درباره همکاری نظامی قاهره و دمشق علیه صلیبیان در فاصله سال های 498 تا 556 هجری قمری، از چند جهت دارای اهمیت بنیادین در مطالعات تاریخ اسلام و جنگ های صلیبی است. این دوره، یکی از حساس ترین مراحل تاریخ سیاسی و نظامی جهان اسلام به شمار می آید؛ زیرا هم زمان با تثبیت دولت های صلیبی در سرزمین شام و فلسطین، جهان اسلام با بحران تجزیه سیاسی، رقابت های منطقه ای و اختلافات مذهبی روبه رو بود. در چنین شرایطی، هرگونه همکاری یا هماهنگی میان مراکز مهم قدرت اسلامی، به ویژه میان مصر فاطمی و دمشق، می توانست تأثیر مستقیمی بر روند تحولات نظامی و سیاسی منطقه داشته باشد. از این رو، بررسی ابعاد و سازوکارهای این همکاری نظامی، برای فهم دقیق تر تاریخ مقاومت اسلامی در برابر صلیبیان ضروری است.
یکی از مهم ترین دلایل اهمیت این پژوهش، جایگاه راهبردی دو مرکز قاهره و دمشق در معادلات سیاسی و نظامی شرق اسلامی است. قاهره در دوره فاطمیان، مهم ترین مرکز سیاسی و اقتصادی شمال آفریقا و شرق مدیترانه محسوب می شد و به دلیل کنترل منابع مالی، نیروی دریایی و موقعیت جغرافیایی خود، نقش اساسی در تحولات فلسطین و سواحل شام داشت (Lev, 1997, p. 143). در مقابل، دمشق به عنوان دروازه داخلی شام و مرکز ارتباطی میان عراق، جزیره و فلسطین، از جایگاهی ممتاز در دفاع نظامی در برابر صلیبیان برخوردار بود (Holt, 1986, p. 38). بنابراین، مطالعه روابط نظامی این دو مرکز می تواند ابعاد ژئوپلیتیکی جنگ های صلیبی را روشن تر سازد.
ضرورت این پژوهش همچنین از آنجا ناشی می شود که بخش مهمی از مطالعات مربوط به جنگ های صلیبی، عمدتاً بر دیدگاه غربی یا بر عملیات نظامی صلیبیان متمرکز بوده است. در بسیاری از آثار کلاسیک و حتی پژوهش های جدید، مقاومت مسلمانان اغلب در قالب اقدامات فردی برخی فرمانروایان مشهور، مانند عمادالدین زنگی، نورالدین زنگی و صلاح الدین ایوبی، بررسی شده و کمتر به شبکه روابط سیاسی و نظامی میان دولت های اسلامی پرداخته شده است (Runciman, 1952, vol.2, p. 212). در نتیجه، تعاملات میان حکومت های اسلامی، به ویژه مناسبات میان خلافت فاطمی مصر و امیرنشین دمشق، همچنان نیازمند بررسی مستقل و تحلیلی است.
از سوی دیگر، این پژوهش می تواند به بازشناسی نقش حکومت فاطمی در مقابله با صلیبیان کمک کند. در بسیاری از روایت های تاریخی، فاطمیان به دلیل ضعف سیا
|