مشخصات پژوهش

عنوان	بررسی جبران خسارت معنوی در حقوق ایران، عراق و فرانسه
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	مسئولیت مدنی، زیان غیرمادی، زیان معنوی، اصل جبران کامل خسارت
چکیده	حقوق، به عنوان نظامی در جهت ایجاد نظم و استقرار عدالت اجتماعی، وظیفه دارد از تمامی ابعاد حیات انسانی حمایت نماید. انسان، موجودی است که علاوه بر بعد مادی، دارای ابعاد والای روحی و معنوی نظیر شرف، حیثیت، اعتبار و احساسات است که غالباً ارزشی به مراتب فراتر از اموال مادی دارد (اصغری آقمشهدی 1382: 32). با وجود اینکه هدف کلی حقوق، حفظ نظم و پشتیبانی از حقوق فردی و اجتماعی است، اما در طول تاریخ، این سوال همواره مطرح بوده که آیا تعرض به این حقوق غیرمادی، قابلیت جبران مالی دارد یا خیر (محمودی و مرادخانی، 1394: 42). در نظام حقوقی اسلام، اصل «حرمت اضرار به غیر» حاکم است و هرگونه رفتاری که منجر به وارد آمدن آسیب به دیگران شود، نهی شده است؛ بر این اساس، حمایت از ابعاد روحی و معنوی انسان نیز به عنوان موجودی که مشبع به ابعاد روحانی است، ضروری می باشد (الشویلی و میرداداش کاری 2025: 237). تأکید بر لزوم جبران در فقه، فراتر از قاعده ی «لاضرر» بر مبنای قواعدی چون «نفی عسر و حرج» و «بنای عقلا» نیز استوار است، که هر دو بر لزوم جبران مالی خسارت معنوی، به ویژه در مواردی که عدم جبران موجب مشقت و سختی زیان دیده می شود، دلالت دارند (نقیبی، 1386: 181). در این راستا، مفهوم «خسارت معنوی» به مجموع آسیب هایی گفته می شود که بر حقوق غیرمالی فرد وارد می آید و شامل درد، رنج، آلام روحی، خدشه به آبرو، حیثیت و یا فقدان لذت های زندگی است (البازی و محمدی 1444: 89). در یک تقسیم بندی دقیق تر تطبیقی، خسارت معنوی می تواند به دو دسته ی اصلی تقسیم شود: 1) «خسارت معنوی محض» (préjudice moral pur) که مستقیماً به آبرو، حیثیت، یا احساسات فرد وارد می شود، و 2) «آثار غیرمالی زیان بدنی« (extrapatrimonial effects of bodily harm) که شامل درد و رنج جسمی و روانی ناشی از جراحات می شود. نظام های حقوقی اروپایی نیز عموماً «درد و رنج مصدوم» و «غرامت غیرمادی برای بستگان» را به عنوان اجزای اصلی خسارت معنوی در نظر می گیرند (Werwigk 2013: 4). اگرچه در خصوص خسارت مادی، اصول ارزیابی و جبران آن امری مسلم و کمتر محل تردید است، اما ماهیت غیرمادی و ذهنی خسارت معنوی، همواره چالش های جدی را برای نظام های حقوقی در سراسر جهان ایجاد نموده است (الوائلی و الکلابی 2025: 386). در تاریخ حقوق، این چالش به حدی جدی بوده است که در برخی نظام ها نظیر حقو
پژوهشگران	انس عباس حمید مرتوس (دانشجو)، مرتضی حاجی پور (استاد راهنمای اول)، حجت سلیمی ترکمانی (استاد مشاور)